De maan zit vol verrassende weetjes die de meeste mensen niet kennen. Ze is 3.475 kilometer in doorsnede, weegt ongeveer 73 miljard miljard ton en hangt op gemiddeld 384.400 kilometer van de aarde. Maar achter die getallen gaan nog veel meer bijzondere feiten schuil.
De maan is kleiner dan je denkt
Vergeleken met de aarde is de maan een stuk kleiner. De aarde heeft een doorsnede van ruim 12.700 kilometer; de maan komt niet verder dan 3.475 kilometer. Dat is iets minder dan de breedte van de Verenigde Staten. Toch lijkt de maan vanaf de aarde bijna net zo groot als de zon. Dat is puur toeval: de maan is veel kleiner dan de zon, maar ook veel dichterbij.
De massa van de maan bedraagt naar schatting 73 miljard miljard ton (7,3 × 10²² kilogram). Dat klinkt enorm, maar de aarde is zo’n 81 keer zwaarder. De zwaartekracht op de maan is daardoor slechts een zesde van die op aarde. Weeg je hier 60 kilo, dan weeg je op de maan maar 10 kilo. Dat verklaart waarom astronauten er konden rondspringen alsof ze veren hadden.
Weetjes over de maan die je misschien verrassen
De maan heeft geen eigen licht. Wat je ’s nachts ziet, is gereflecteerd zonlicht. De maan weerkaatst maar zo’n 12 procent van het zonlicht dat erop valt; de rest wordt geabsorbeerd door het donkere maanoppervlak.
De maan draait in precies dezelfde tijd om de aarde als om zijn eigen as. Daardoor zie je vanaf de aarde altijd dezelfde kant. De “achterkant” van de maan bleef een mysterie tot 1959, toen de Sovjet-ruimtesonde Luna 3 er voor het eerst foto’s van maakte. De achterkant blijkt meer kraters en minder donkere vlakten te hebben dan de voorkant.
De maan beweegt elk jaar ongeveer 3,8 centimeter verder van de aarde af. Dat klinkt weinig, maar over miljoenen jaren verandert dit de lengte van een dag op aarde en de manier waarop getijden werken. Vroeger, zo’n 1,4 miljard jaar geleden, was een dag op aarde slechts 18 uur lang, mede door de dichterbijzijnde maan.
Maanaardbevingen bestaan echt. De NASA registreerde ze tijdens de Apollomissies met seismometers op het oppervlak. Ze worden veroorzaakt door de zwaartekracht van de aarde, die de maankorst lichtjes vervormt.
De maan en de getijden op aarde
De zwaartekracht van de maan trekt aan het water op aarde en veroorzaakt zo eb en vloed. Aan de kant van de aarde die naar de maan is gericht, trekt het water omhoog. Tegelijkertijd bulkt het water aan de andere kant ook een beetje uit, door de manier waarop de aarde als geheel wordt aangetrokken. Het resultaat: twee vloedbulten tegelijk, en daartussen twee keer eb per dag.
Ook de zon speelt een rol bij getijden, maar de maan heeft bijna twee keer zoveel invloed. Bij volle maan en nieuwe maan staan de zon, de maan en de aarde op een lijn. Dan zijn de getijden extra sterk. Dit noem je springtij.
Van maansikkel tot volle maan: de fasen uitgelegd
De maan doorloopt elke 29,5 dagen een volledige cyclus van maanfasen: van nieuwe maan (onzichtbaar) via wassende sikkel en eerste kwartier naar volle maan, en dan weer terug via afnemende maan naar nieuwe maan. Wat je ziet, hangt af van welk deel van de verlichte helft van de maan naar de aarde gericht is.
Een “blauwe maan” is geen blauwe maan in letterlijke zin, maar de tweede volle maan in één kalendermaand. Dat gebeurt gemiddeld één keer per twee tot drie jaar. Vandaar de uitdrukking “once in a blue moon” voor iets wat zelden voorkomt.
Mensen op de maan: wat is er achtergebleven?
Tussen 1969 en 1972 zetten twaalf mensen voet op de maan, allemaal via het Amerikaanse Apollo-programma. Neil Armstrong en Buzz Aldrin waren de eersten, op 20 juli 1969. Naast voetstappen lieten de astronauten ook apparatuur, vlaggen, voertuigen en zelfs zakjes menselijk afval achter. Omdat de maan geen atmosfeer heeft en er geen wind is, zijn die voetstappen er waarschijnlijk nog steeds.
De ruimtepakken die de astronauten droegen, wogen op aarde ruim 80 kilogram. Op de maan voelden ze door de lage zwaartekracht slechts zo’n 13 kilogram aan.
Bijzondere feiten over het maanoppervlak
Het maanoppervlak kent enorme temperatuurverschillen. Op de kant die naar de zon is gericht, kan het oplopen tot +127 graden Celsius. In de schaduw, of aan de nachtelijke kant, kan het dalen tot -173 graden Celsius. Dit verschil is zo groot omdat de maan geen atmosfeer heeft om warmte vast te houden of te spreiden.
De donkere vlekken die je met het blote oog op de maan ziet, zijn geen zeeën maar stollen lavagebieden. Ze heten “maria” (enkelvoud: mare), Latijn voor “zeeën”. Vroeger dachten mensen dat het echt water was. De grootste heet de Oceanus Procellarum, de Oceaan der Stormen, en beslaat een gebied dat groter is dan de Middellandse Zee.
De maan heeft ook ijs. In de permanent beschaduwde kraters bij de maanpolen, waar nooit zonlicht komt, is waterijs gevonden. Dit is een interessante ontdekking voor toekomstige maanmissies: dat water zou gebruikt kunnen worden als drinkwater of omgezet kunnen worden in raketbrandstof.
Veelgestelde vragen over weetjes over de maan
Heeft de maan een atmosfeer?
De maan heeft een extreem dunne atmosfeer, een “exosfeer” genaamd. Ze is zo ijl dat ze nauwelijks iets beschermt tegen zonnewind, straling of meteorieten. Voor mensen is ze onbruikbaar om adem te halen.
Hoe is de maan ontstaan?
De meest geaccepteerde theorie is de “giant impact”-hypothese. Zo’n 4,5 miljard jaar geleden botste een planeet ter grootte van Mars, Theia genaamd, op de jonge aarde. Het puin dat daarbij vrijkwam, clumpte samen en vormde de maan.
Kun je de maan met het blote oog volledig zien?
Je ziet altijd maar één kant van de maan. Door een verschijnsel dat “libration” heet, zie je door lichte schommelingen in de maanbaan in totaal iets meer dan 50 procent van het oppervlak over de loop van de tijd, maar nooit meer dan één helft tegelijk.
Is de maan perfect rond?
Nee. De maan is een afgeplatte bol: door de zwaartekracht van de aarde is ze iets uitgerekt richting de aarde. De doorsnede van pool tot pool is iets kleiner dan de doorsnede door de evenaar.
Of je nu omhoog kijkt bij volle maan of midden in de nacht een maansikkel ziet, de maan is meer dan een mooi lichtje aan de hemel. Ze stuurt de getijden, regelde vroeger onze kalenders en blijft wetenschappers verassen met ijs, aardbevingen en een verleden vol kosmische botsingen.