Tornado’s zijn een van de krachtigste en meest fascinerende natuurverschijnselen op aarde. Een tornado is een roterende luchtzuil die de grond raakt en windsnelheden kan bereiken van meer dan 400 kilometer per uur. Of je nu nieuwsgierig bent geworden door een foto, een schoolopdracht of gewoon uit interesse: deze tornado weetjes geven je een scherp beeld van wat een tornado precies is en wat hem zo bijzonder maakt.
Wat is een tornado precies?
Een tornado ontstaat vanuit een onweersbui, meestal een zogenaamde supercel. Warme, vochtige lucht botst op koude, droge lucht. Daardoor ontstaat een draaiende beweging in de lucht, die zich naar beneden uitstrekt als een trechter. Zodra die trechter de grond raakt, spreken we van een tornado. De trechter is er altijd al eerder in de lucht, maar telt pas als “echte” tornado vanaf het moment van grondcontact.
De meeste tornado’s draaien op het noordelijk halfrond tegen de klok in, en op het zuidelijk halfrond met de klok mee. Dat heeft te maken met de Corioliskracht, veroorzaakt door de draaiing van de aarde.
Tornado weetjes die je verbazen
- Tornado’s zijn smal vergeleken met orkanen. Een tornado is vaak niet breder dan een paar honderd meter. Een orkaan kan een diameter hebben van wel duizend kilometer. Dat is een enorm verschil, ook al kan een tornado plaatselijk veel meer schade aanrichten.
- De windsnelheid kan extreem hoog oplopen. De hoogst gemeten windsnelheid bij een tornado is rond de 407 kilometer per uur. Dat record staat op naam van de Tri-State tornado of een soortgelijke extreme storm in de Verenigde Staten.
- Tornado’s zijn relatief kort. De meeste tornado’s duren maar een paar minuten. Sommige houden het langer vol, maar dat is zeldzaam. In die korte tijd kunnen ze toch enorme sporen van verwoesting achterlaten.
- De kleur hangt af van wat de tornado opzuigt. Een tornado die over droge, rode kleigrond raast, kan roodbruin kleuren. Eén die door een stad trekt, wordt grijzig door puin en stof. In zeldzame gevallen is een tornado bijna doorzichtig als er nauwelijks vuil in zit.
- Amerika heeft veruit de meeste tornado’s. De zogenaamde “Tornado Alley” in de VS, ruwweg het gebied van Texas tot aan Nebraska, is de tornado-hoofdstad van de wereld. Jaarlijks treft Amerika naar schatting meer dan 1.000 tornado’s, meer dan welk ander land ook.
- Nederland heeft ook tornado’s. Dat klinkt misschien vreemd, maar in Nederland komen jaarlijks gemiddeld zo’n vijf tot tien tornado’s voor. Die zijn vrijwel altijd zwak en richten weinig tot geen schade aan, maar ze zijn er wel degelijk.
- Een tornado maakt een karakteristiek geluid. Mensen die een tornado van dichtbij hebben meegemaakt, beschrijven het geluid als een luid gebrul of het geluid van een rijdende goederentrein. Dat komt door de enorme hoeveelheid lucht en puin die met hoge snelheid rondraait.
- Ze kunnen auto’s en huizen optillen. De zuigkracht van een sterke tornado is zo groot dat hij auto’s tientallen meters mee kan sleuren, daken van huizen kan trekken en zelfs vee de lucht in kan zuigen. Dit klinkt ongelooflijk, maar is meerdere keren gedocumenteerd.
- Tornado’s worden ingedeeld op de EF-schaal. De Enhanced Fujita-schaal loopt van EF0 (lichte schade, windsnelheid rond 105 tot 137 km/u) tot EF5 (catastrofale verwoesting, meer dan 320 km/u). De meeste tornado’s zijn EF0 of EF1 en veroorzaken beperkte schade.
- Een waterhoze is een tornado boven water. Als een draaiende luchtzuil boven een meer of zee ontstaat, heet het een waterhoze. Die zijn doorgaans minder krachtig dan een tornado op het land, maar kunnen alsnog gevaarlijk zijn voor scheepvaart en kustgebieden.
Hoe verschilt een tornado van een orkaan?
Dit is een veelgehoorde vraag bij tornado weetjes. Een orkaan en een tornado zijn allebei draaiende windstormen, maar ze verschillen enorm in omvang, ontstaan en duur. Een orkaan vormt zich boven warm oceaanwater en kan dagenlang duren, met een diameter van honderden tot soms wel duizend kilometer. Een tornado ontstaat boven land vanuit een onweersbui, duurt minuten en is hooguit een paar honderd meter breed. De windsnelheid bij een tornado kan plaatselijk hoger zijn dan bij een orkaan, maar het getroffen gebied is veel kleiner.
Zijn tornado’s gevaarlijker dan andere stormen?
Dat hangt ervan af hoe je “gevaarlijk” meet. Qua totale schade en slachtoffers staan orkanen bovenaan, simpelweg omdat ze zo’n groot gebied raken. Maar voor iemand die direct in het pad van een sterke tornado staat, is de kracht bijna onvoorstelbaar. Een EF5-tornado laat van veel gebouwen letterlijk niets heel. Schuilkelders en stevige betonnen constructies bieden de meeste bescherming, maar zelfs die bieden geen absolute garantie bij de sterkste tornado’s.
Tornado’s blijven de wetenschap fascineren. Onderzoekers rijden ze achterna met speciale meetapparatuur om beter te begrijpen hoe ze precies ontstaan en hoe we mensen eerder kunnen waarschuwen. Hoe meer weetjes over tornado’s bekend worden, hoe beter we ons kunnen voorbereiden op deze gewelddadige maar wonderlijke kracht van de natuur.