De atalanta is een van de bekendste vlinders van Nederland, en er valt veel meer over te vertellen dan je misschien denkt. Deze felgekleurde dagvlinder is namelijk een echte trekvlinder die honderden kilometers aflegt, overwintert op verrassende plekken en een bijzondere voorkeur heeft voor vergist fruit. Hieronder vind je de interessantste weetjes over de atalanta vlinder.
De atalanta vlinder herkennen: zwart, rood en wit
De atalanta is vrijwel niet te verwarren met een andere vlinder. De bovenkant van de vleugels is diepzwart met een opvallende rode band dwars over de voorvleugels en langs de rand van de achtervleugels. Op de voorvleugels zitten daarnaast witte vlekjes. De onderkant van de vleugels is veel valer van kleur, wat de vlinder helpt om op te gaan in zijn omgeving als hij stilzit. De spanwijdte ligt rond de 6 tot 7 centimeter.
Atalanta vlinder weetjes: de trek is indrukwekkend
Eén van de meest bijzondere weetjes over de atalanta vlinder is dat hij een echte trekvlinder is. Ieder jaar trekken atalanta’s vanuit Noord-Afrika en Zuid-Europa naar het noorden, waaronder Nederland. In de herfst vliegen ze weer terug richting het zuiden. Dat is een afstand van soms wel duizenden kilometers.
Tijdens de trek vliegt de atalanta doorgaans alleen of in kleine groepjes. Het is geen massale zwerm zoals je bij vogels ziet. Toch kun je in de trektijd, vooral in augustus en september, soms opvallend veel atalanta’s tegelijk in tuinen of op bosranden zien.
Niet alle atalanta’s trekken. Een deel probeert de winter in Nederland door te komen door te overwinteren als volwassen vlinder, verstopt in een schuur, onder bladeren of in een andere beschutte plek. Dat lukt alleen bij milde winters.
Vergist fruit is een lekkernij
De atalanta heeft een opvallende voorkeur voor vergist, overrijp fruit. In de herfst zie je ze regelmatig op gevallen appels, peren of pruimen zitten. Het sap van dat rottende fruit bevat alcohol, en atalanta’s zijn er gek op. Ze drinken zo veel dat ze soms moeilijk kunnen vliegen, alsof ze een beetje dronken zijn. Dit gedrag zie je bij weinig andere vlindersoorten zo uitgesproken.
Naast fruit drinkt de atalanta ook nectar. Planten als klimop, distels en vlinderstruiken zijn geliefde nectarbronnen. Klimop is voor de atalanta extra waardevol omdat die laat in het jaar bloeit, precies wanneer de vlinder energie nodig heeft voor de trek of voor overwintering.
De waardplant van de atalanta is brandnetel
De rups van de atalanta leeft bijna uitsluitend op brandnetel. De vlinder legt haar eitjes op brandnetelplanten, en de rupsen maken een soort tentje van een blad door dit samen te vouwen met zijde. Daarbinnen eten en groeien ze beschermd tegen regen en vijanden. Als je een omgevouwen brandnetelblad ziet, is er een goede kans dat er een atalanta-rups in zit.
Dit maakt brandnetels in de tuin heel waardevol voor vlinderliefhebbers. Een perkje brandnetels op een zonnige plek is een van de beste dingen die je kunt doen om de atalanta te helpen.
Vliegperiode en levensloop
In Nederland is de atalanta bijna het hele jaar door te zien, maar de piekperiodes zijn het voorjaar (mei en juni) en vooral de late zomer en herfst (augustus tot oktober). De vlinders die in de herfst rondvliegen zijn deels nakomelingen van de ingevlogen trekvlinders en deels vlinders die zich in de zomer in Nederland hebben voortgeplant.
Een atalanta doorloopt de volledige cyclus van ei via rups en pop naar vlinder binnen enkele weken. De poppen hangen vaak verborgen tussen brandnetelstengels. De volwassen vlinder kan maanden leven, wat voor een vlinder relatief lang is.
Atalanta en mensen: een vertrouwde gast
De atalanta is een van de weinige vlinders die makkelijk in de buurt van mensen verblijft. Ze zitten geregeld op tuinmuren om op te warmen in de zon, bezoeken terrasplanten en laten zich soms bijna aanraken. Die geringe vluchtigheid maakt ze een favoriet om te fotograferen.
De naam “atalanta” verwijst naar de Griekse mythologie. Atalanta was een snelle jageres. De vlinder dankt de naam aan zijn krachtige, snelle vliegstijl. Tijdens de trek kunnen ze ook ’s nachts vliegen, wat ze onderscheidt van veel andere dagvlinders.
Of je nu een beginnende vlinderspotter bent of al jaren tuinen voor vlinders aanpakt: de atalanta is bijna altijd de moeite waard om even goed naar te kijken. Plant een klimop of laat een brandnetelhoekje staan, en de kans is groot dat deze trekvlinder vroeg of laat je tuin bezoekt.