Apen zijn fascinerende dieren, en er valt veel meer over hen te leren dan je misschien denkt. Ze gebruiken gereedschap, kennen zichzelf in de spiegel en kunnen zelfs abstracte symbolen begrijpen. Hieronder vind je de leukste en meest verrassende weetjes over apen, van hun intelligentie tot hun sociale leven.
Apen zijn slimmer dan de meeste mensen denken
Een van de bekendste weetjes over apen is dat ze tot de intelligentste dieren op aarde behoren. Chimpansees, gorilla’s, orang-oetangs en bonobo’s worden samen met mensen tot de mensapen gerekend. Die nauwe verwantschap zie je terug in hun gedrag. Chimpansees delen naar schatting meer dan 98% van hun DNA met mensen.
Orang-oetangs kunnen betekenis toekennen aan abstracte symbolen. Dat bleek onder andere uit tests met een orang-oetang genaamd Azy, die op een aanraakscherm symbolen herkende en er de juiste betekenis aan kon koppelen. Dat klinkt eenvoudig, maar het vraagt een vorm van abstract denken die bij weinig dieren voorkomt.
Chimpansees gebruiken gereedschap in het wild. Ze steken dunne takjes in termieten- of mierenhopen om insecten eruit te vissen. Ze leren deze techniek niet vanzelf, maar van andere groepsleden, wat betekent dat apen aan cultuuroverdracht doen.
Apen herkennen zichzelf in de spiegel
De meeste dieren reageren op hun spiegelbeeld alsof ze een vreemde soortgenoot zien. Mensapen doen dat niet. Chimpansees, bonobo’s, gorilla’s en orang-oetangs herkennen zichzelf. Wetenschappers testen dit met de “spiegeltest”: ze plakken een verf- of inktmarkering op het gezicht van het dier. Als het dier naar de markering op zijn eigen gezicht grijpt (en niet naar het spiegelbeeld), weet het dat het zichzelf ziet. Dat wijst op zelfbewustzijn, iets wat bij heel weinig diersoorten is vastgesteld.
Ze communiceren op manieren die je verbazen
Apen communiceren niet alleen via geluiden. Ze gebruiken gezichtsuitdrukkingen, lichaamstaal en gebaren. Chimpansees in het wild kennen tientallen verschillende gebaren, elk met een eigen betekenis. Onderzoek laat zien dat deze gebaren bewust worden gebruikt om iets duidelijk te maken aan een ander.
In gevangenschap zijn apen zelfs gebarentaal aangeleerd. Sommige chimpansees en gorilla’s leerden honderden tekens en konden daarmee eenvoudige zinnen vormen. De bekendste is gorilla Koko, die naar verluidt meer dan duizend gebarentekens kende.
Eetgewoonten en gereedschapsgebruik
Apen zijn in de meeste gevallen alleseter. Ze eten fruit, bladeren, zaden, insecten en soms kleine dieren. Chimpansees gaan zelfs op jacht en eten vlees, iets wat lang werd onderschat.
Kapucijnapen (kleiner dan mensapen, maar ook opvallend slim) gebruiken stenen als hamers om noten te kraken. Ze kiezen bewust zware stenen voor harde noten en lichtere stenen voor zachtere noten. Dat is geen toeval, maar een berekende keuze.
Sociale structuur en emoties bij apen
Apen leven bijna altijd in groepen. Die groepen hebben een duidelijke hiërarchie, met dominante dieren en lagere rangen. Toch is het leven in zo’n groep niet alleen strijd. Apen vertonen ook empathie. Ze troosten soortgenoten na een ruzie, delen voedsel en rouwen bij de dood van een groepslid.
Bonobo’s zijn bekend om hun vredelievende manier van leven. Conflicten lossen ze liever op via sociaal contact dan via geweld. Ze staan daarmee in opvallend contrast met chimpansees, die agressiever kunnen zijn.
Bijzondere lichamelijke kenmerken
Niet alle apen hebben een staart. Mensapen (chimpansee, gorilla, orang-oetang, bonobo en gibbon) hebben helemaal geen staart. Andere apen, zoals makaken en bavianen, hebben dat wel. De staart helpt bij balans in de bomen, maar voor mensapen, die veel op de grond leven, is hij minder nodig.
Gorilla’s zijn de grootste apen ter wereld. Een volwassen mannelijke gorilla kan meer dan 180 kilogram wegen. Toch zijn ze van nature schuw en vermijden ze agressie als het kan. Het bekende borstkloppende gedrag is vaak meer een waarschuwing dan een aanvalsgebaar.
Weetjes over apen die echt verrassend zijn
- Apen kunnen aan toekomstplanning doen. Chimpansees verzamelen soms stenen als “munitie” voordat een conflict begint, wat aantoont dat ze vooruitdenken.
- Sommige apen kunnen rekenen. Chimpansees onderscheiden hoeveelheden en kiezen voor de grotere stapel voedsel, ook bij snelle keuzes.
- Orang-oetangs bouwen elke nacht een nieuw nest van takken en bladeren. Ze kiezen daarvoor bewust stevige takken op de juiste hoogte.
- Apen hebben vingernagels in plaats van klauwen. Net als mensen, wat een aanpassing is aan het grijpen van dunne takken.
- Mensapen kunnen griep krijgen van mensen. Ze zijn gevoelig voor dezelfde luchtwegvirussen, wat bezoek aan wilde apen in beschermde gebieden soms beperkt.
Hoe zit het met apen in het wild?
Er zijn meer dan 260 bekende apensoorten, verspreid over Afrika, Azië en Midden- en Zuid-Amerika. Veel soorten staan onder druk door ontbossing en stroperij. Gorilla’s, orang-oetangs en chimpansees staan allemaal op de rode lijst van bedreigde diersoorten van de IUCN (de internationale organisatie die diersoorten beoordeelt).
Apen spelen een grote rol in hun ecosysteem. Door fruit te eten en de zaden elders uit te scheiden helpen ze bossen te vernieuwen. Zonder apen zou de soortenrijkdom in tropische regenwouden er anders uitzien.
Of je nu gefascineerd bent door hun intelligentie, hun sociale leven of gewoon door hun gedrag, apen blijven dieren die steeds opnieuw verrassen. Hoe meer onderzoek er gedaan wordt, hoe meer blijkt dat de grens tussen menselijk en dierlijk gedrag minder scherp is dan we lang dachten.