Schildpadden zijn een van de meest fascinerende dieren op aarde, en de weetjes over schildpadden zijn minstens zo bijzonder als de dieren zelf. Ze bestaan al langer dan de dinosauriërs: hun voorouders verschenen ruim 100 miljoen jaar geleden op aarde. Hieronder vind je de opvallendste feiten op een rij, zowel over zeeschildpadden als over landschildpadden.
Schildpad weetjes over leeftijd en ouderdom
Schildpadden worden oud. Heel oud. Sommige soorten kunnen meer dan 100 jaar worden, en er zijn goed gedocumenteerde gevallen van reuzenschildpadden die de 150 jaar haalden. Dat maakt ze een van de langstlevende dieren op aarde. Hun trage stofwisseling speelt daarbij waarschijnlijk een grote rol.
Opvallend: wetenschappers kunnen de leeftijd van een schildpad schatten door de ringen op de schubben van het schild te tellen, vergelijkbaar met de ringen in een boomstam. Dit werkt niet altijd precies, maar geeft wel een goede indicatie.
Het schild: geen apart pantser, maar een deel van het lichaam
Veel mensen denken dat een schildpad gewoon een dier in een soort rugzak is. Dat klopt niet. Het schild (de schelp) is vergroeid met de ruggengraat en de ribben. Een schildpad kan er niet uitstappen. Het schild bestaat uit wel 60 verschillende botjes die samengroeien. Beschadigt het schild ernstig, dan raakt de schildpad zelf gewond.
Het schild heeft niet alleen een beschermende functie. Bij sommige soorten helpt het ook bij de regeling van de lichaamstemperatuur, doordat het warmte van de zon absorbeert.
Zeeschildpadden: weetjes over navigatie en migratie
Zeeschildpadden leggen soms duizenden kilometers af om te paaien. Ze keren daarvoor terug naar het strand waar ze zelf uit het ei kwamen. Hoe ze dat doen? Ze gebruiken het magnetisch veld van de aarde als kompas. Elk strand heeft een unieke magnetische signatuur die ze als kuiken al “opslaan”.
Vrouwtjes van zeeschildpadden komen alleen aan land om eieren te leggen. Mannetjes verlaten de zee na het uitkomen nooit meer. Ze brengen hun hele verdere leven in het water door.
Zeeschildpadden kunnen ook heel lang onder water blijven. Afhankelijk van de soort en de activiteit houden ze het al slapend soms meer dan zeven uur vol zonder adem te halen.
Schildpadden zijn kleurblind? Niet helemaal
Schildpadden zien kleuren, maar anders dan mensen. Zeeschildpadden zien goed onder water en zijn gevoelig voor bepaalde golflengtes licht die wij niet waarnemen. Ze zijn niet kleurenblind, maar hun kleurwaarneming verschilt van de onze. Dit speelt een rol bij het zoeken naar voedsel en het mijden van gevaar.
Wat eten schildpadden?
Het hangt sterk van de soort af. Zeeschildpadden eten bijvoorbeeld kwallen, zeewier of sponzen. De lederschildpad eet vrijwel uitsluitend kwallen. Landschildpadden zijn grotendeels planteneters en houden van grassen, bladeren en fruit. Er zijn ook alleseetsters onder de schildpadden, zoals de moerассchildpad, die zowel planten als kleine visjes en insecten eet.
Plastic zakken in het water zijn dodelijk voor zeeschildpadden: ze lijken sterk op kwallen en worden verward en ingeslikt. Dit is een van de grootste bedreigingen voor de soort.
Bijzondere weetjes die je misschien nog niet wist
- Schildpadden hebben geen tanden. Ze bijten met een scherpe hoornachtige snavel, die per soort verschilt in vorm.
- Het geslacht van schildpadjes wordt bepaald door de temperatuur tijdens het broeden. Is het warmer, dan komen er meer vrouwtjes uit; is het koeler, dan meer mannetjes.
- Schildpadden ademen met longen, niet met kieuwen. Ze moeten dus regelmatig aan de oppervlakte komen voor lucht.
- Sommige soorten kunnen ook via hun huid of zelfs via hun cloaca (een lichaamsopening achterin) een kleine hoeveelheid zuurstof opnemen. Dit helpt ze om de winter onder water door te brengen.
- De grootste levende schildpad is de lederschildpad. Die kan meer dan 2 meter lang worden en meer dan 900 kilo wegen.
- Schildpadden maken geluiden. Ze zijn niet sprakeloos: ze piepen, grommen of blazen, vooral tijdens de voortplanting of als ze zich bedreigd voelen.
- Alle zeven soorten zeeschildpadden staan op de Rode Lijst van bedreigde diersoorten.
Waarom schildpadden zo lang overleven als soort
Schildpadden hebben de afgelopen 100 miljoen jaar enorme veranderingen op aarde meegemaakt, waaronder de uitsterving van de dinosauriërs. Ze overleefden omdat ze weinig energie verbruiken, lang zonder eten kunnen, en beschermd zijn door hun schild. In gevangen leefomstandigheden, zoals in dierentuinen, worden ze nog ouder dan in het wild, omdat ze geen roofdieren en voedselschaarste hoeven te trotseren.
Toch zijn veel soorten nu wel degelijk bedreigd, niet door natuurlijke vijanden, maar door menselijke activiteiten: vervuiling, overbevissing, vernietiging van nestelstranden en bijvangst in visnetten. Het WWF en andere natuurorganisaties zetten zich actief in voor de bescherming van zeeschildpadden wereldwijd.
Schildpadden zijn kortom dieren die al voor de dinosauriërs bestonden én die nog altijd rondlopen op aarde. Dat alleen al maakt elk weetje over schildpadden de moeite waard om te kennen.