Tsunami’s zijn gigantische golven die door de kracht van de oceaan alles op hun pad kunnen verwoesten. Er zijn veel bijzondere weetjes over tsunami’s die de meeste mensen niet kennen, van de onvoorstelbare snelheid waarmee ze reizen tot de stille waarschuwingssignalen in de natuur. Hieronder vind je de meest opvallende feiten op een rij.
Wat is een tsunami eigenlijk? Kort en krachtig uitgelegd
Een tsunami is geen gewone golf. Waar een normale oceaangolf alleen het wateroppervlak in beweging brengt, beweegt bij een tsunami de volledige waterkolom van bodem tot oppervlak. Dat maakt het zo’n verwoestende kracht. De meeste tsunami’s ontstaan door een aardbeving op de zeebodem, maar ook vulkaanuitbarstingen en onderwaterlawines kunnen ze veroorzaken.
Het woord “tsunami” komt uit het Japans en betekent letterlijk “havengolf”. Japan heeft dan ook een lange en ingrijpende geschiedenis met deze natuurverschijnselen, wat de naam verklaart.
De meest verrassende tsunami weetjes
Tsunami’s reizen over de oceaan met een snelheid van wel 700 tot 900 kilometer per uur. Dat is vergelijkbaar met een vliegtuig. Op volle zee is de golf nauwelijks zichtbaar: in het midden van de oceaan is de golfhoogte vaak maar 30 tot 60 centimeter. Schepen op zee merken er vrijwel niets van.
Pas als de golf de kust nadert en het water ondieper wordt, rijst ze op. De energie heeft dan minder ruimte en stapelt zich op. Een golf die op volle zee nog kniehoog was, kan aan de kust oplopen tot tientallen meters. Bij de tsunami in de Indische Oceaan in 2004 bereikte het water op sommige plekken een hoogte van meer dan 30 meter.
Een ander opvallend weetje: voordat een tsunami de kust bereikt, trekt het water langs de kustlijn soms ver terug. Dit heet de terugtrekking. Mensen die dit zien en niet weten wat het betekent, lopen naar het drooggevallen strand uit nieuwsgierigheid. Het is juist het moment om zo snel mogelijk naar hogere grond te vluchten, want de grote golf volgt binnen minuten.
De tsunami in de Indische Oceaan op 26 december 2004 is de dodelijkste in de moderne geschiedenis. Meer dan 230.000 mensen kwamen om het leven in veertien landen. De aardbeving die hem veroorzaakte, had een kracht van 9,1 tot 9,3 op de schaal van Richter en duurde tussen de 8 en 10 minuten. Dat is een van de langstdurende aardbevingen ooit gemeten.
Dieren voelden het eerder aan dan mensen
Na de tsunami van 2004 werd opgemerkt dat er in de getroffen gebieden opvallend weinig dode dieren werden gevonden. Olifanten, buffels en andere wilde dieren trokken voor de golf arriveerde al naar hoger gelegen grond. Flamingo’s die normaal op laaggelegen kustgebieden broeden, vlogen weg voordat de golven kwamen. Of dieren trillingen voelen die mensen niet kunnen waarnemen, is nog onderwerp van wetenschappelijk onderzoek.
Tsunami’s kunnen meerdere golven zijn
Veel mensen denken bij een tsunami aan één grote golf. In werkelijkheid is een tsunami een reeks golven, een zogenaamde golftrein. De eerste golf is niet altijd de grootste. Soms is de derde of vierde golf de krachtigste. Tussen de golven kunnen minuten tot uren zitten. Wie na de eerste golf terugkeert naar de kust, loopt enorm gevaar.
De golven kunnen ook reizen tot aan de andere kant van de oceaan. De tsunami van 1960, ontstaan door een zware aardbeving voor de kust van Chili, bereikte na 22 uur Japan, ruim 17.000 kilometer verderop, en veroorzaakte daar nog dodelijke schade.
De hoogste tsunami ooit gemeten
De hoogste golf ooit geregistreerd was geen oceaantsunami, maar een megatsunami in de Lituya Bay in Alaska in 1958. Een enorme aardverschuiving veroorzaakte een golf die op 524 meter hoogte langs de bergwanden spoelde. Deze locatie is door zijn bijzondere vorm als een soort badkuip werkte: de energie concentreerde zich in een klein gebied. In open oceaan werkt dat anders.
Vroege waarschuwingssystemen redden levens
Na de ramp van 2004 werd wereldwijd fors geïnvesteerd in waarschuwingssystemen. In de Indische Oceaan zijn inmiddels tientallen boeien geplaatst die drukverschillen op de zeebodem meten. Bij een dreigende tsunami gaat er een alarm naar kustwachtposten en autoriteiten, die de bevolking kunnen waarschuwen. In Japan zijn sirenes, speciale dijken en verhoogde vluchtheuvels standaard onderdeel van de kustverdediging.
Het Pacific Tsunami Warning Center in Honolulu, Hawaii, bewaakt al decennialang de Stille Oceaan op tekenen van tsunamigolven. Dit centrum bestaat al sinds 1949, opgericht na een verwoestende tsunami in 1946 die Hawaii hard trof.
Nog meer opvallende tsunami weetjes
- Het woord “tidal wave” dat in het Engels wel wordt gebruikt, klopt technisch niet. Tsunami’s hebben niets met getijden te maken.
- Een tsunami kan rivieren stroomopwaarts reizen. Bij de tsunami in Japan in 2011 drong het water soms kilometers het binnenland in via rivieren.
- De tsunami van 2011 in Japan verplaatste puin en scheepswrakken helemaal naar de westkust van de Verenigde Staten. Jaren later spoelden er nog voorwerpen aan.
- De energie van een tsunami kan de hele aardbol laten trillen. Na de aardbeving van 2004 schommelde de aarde als een klok, meetbaar met gevoelige seismografen wereldwijd.
- Tsunami’s kunnen ook in meren en fjorden voorkomen, veroorzaakt door onderwaterlawines of aardbevingen. Ze zijn dan kleiner, maar nog steeds gevaarlijk.
Tsunami weetjes laten zien hoe ingrijpend en ingewikkeld dit natuurverschijnsel is. Van de onzichtbare golf midden op oceaan tot de meters hoge muur van water aan de kust, en van dieren die het van tevoren aanvoelen tot puin dat continenten oversteekt: tsunami’s zijn een van de meest extreme krachten op aarde. Kennis over de waarschuwingssignalen kan in een noodsituatie het verschil maken.