Vliegen voelt voor veel mensen spannend of zelfs angstaanjagend, maar je bent er zeker niet alleen in. Naar schatting heeft één op de drie Nederlanders in meer of mindere mate last van vliegangst, blijkt uit cijfers van Stichting Vliegangst. Of je nu lichte zenuwen hebt of het vliegtuig liever helemaal mijdt: begrijpen waarom vliegen eng voelt, helpt je er beter mee omgaan.
Waarom voelt vliegen zo bedreigend?
Vliegangst is zelden één op zichzelf staande angst. Experts zeggen dat het bijna altijd gekoppeld is aan andere angsten. Denk aan hoogtevrees, claustrofobie (angst voor kleine ruimtes), controleverlies of de angst om te crashen. Je zit opgesloten in een metalen buis op grote hoogte, je kunt er niet zomaar uit en je hebt geen invloed op wat de piloot doet. Dat gevoel van machteloosheid is voor veel mensen de kern van het probleem.
Daar komt bij dat ons brein slecht is in het inschatten van statistisch risico. Een auto-ongeluk voelt vertrouwd en beheersbaar, een vliegtuigcrash voelt catastrofaal en onvermijdelijk. Terwijl het vliegtuig in werkelijkheid een van de veiligste transportmiddelen ter wereld is. Ironisch genoeg is juist het feit dat crashes zo zeldzaam zijn voor sommige mensen extra beangstigend: ze voelen dat het er “ooit een keer van moet komen”.
Hoe ontstaat vliegangst?
Vliegangst kan op verschillende manieren ontstaan. Soms begint het met een nare ervaring tijdens een vlucht, zoals hevige turbulentie of een noodlanding. Maar het kan ook ontstaan zonder dat je ooit een slechte vlucht hebt gehad. Angstverhalen in het nieuws, een film over een vliegtuigongeluk of zelfs de angst van een ouder kunnen genoeg zijn om negatieve gedachten te koppelen aan vliegen.
Ook leeftijd speelt een rol. Mensen die als kind zonder problemen vlogen, kunnen op latere leeftijd ineens angst ontwikkelen. Dit heeft vaak te maken met veranderingen in het leven, zoals het krijgen van kinderen of meer bewustzijn van eigen sterfelijkheid. De angst voor vliegen is dus niet altijd rationeel, en dat maakt het ook zo lastig om er zelf van af te komen.
Is vliegen eng of gevaarlijk?
Vliegen voelt voor velen eng, maar statistisch gezien is het opvallend veilig. Het vliegtuig wordt door experts consequent genoemd als een van de veiligste manieren om te reizen. De kans op een ernstig ongeluk in een commercieel vliegtuig is buitengewoon klein. Ter vergelijking: de kans op een ongeluk in het dagelijkse verkeer is veel groter, maar dat voelt veel minder bedreigend omdat je gewend bent aan auto’s en het gevoel hebt controle te hebben.
Turbulentie, een van de meest genoemde angstmomenten, is vrijwel nooit gevaarlijk. Piloten en de bemanning weten hoe ze ermee moeten omgaan. Het voelt heftig, maar het vliegtuig is ontworpen om dit soort bewegingen te doorstaan.
Wat kun je doen als je vliegen eng vindt?
Er zijn verschillende dingen die je kunt doen om je angst te verminderen, zowel voor als tijdens de vlucht.
- Lees je in over hoe vliegen werkt. Kennis over turbulentie, geluiden aan boord en vluchtroutines haalt veel onzekerheid weg.
- Praat met de stewardess of steward. Zij zijn gewend aan passagiers met vliegangst en kunnen je geruststellen of uitleggen wat bepaalde geluiden betekenen.
- Kies een stoel boven de vleugels. Hier voel je turbulentie het minst.
- Gebruik ademhalingstechnieken. Langzaam en diep inademen kalmeert je zenuwstelsel en helpt je uit de vecht-of-vluchtreactie te komen.
- Zorg voor afleiding. Een boek, serie of muziek helpt je aandacht te verleggen.
- Vermijd cafeïne voor en tijdens de vlucht. Cafeïne maakt je zenuwstelsel extra alert, wat angstgevoelens versterkt.
- Overweeg een vliegangstcursus. Veel luchtvaartmaatschappijen en gespecialiseerde therapeuten bieden trainingen aan waarbij je stap voor stap leert omgaan met je angst.
Wanneer is professionele hulp slim?
Als vliegangst je vakantieplannen bepaalt of je werk belemmert, is het verstandig om professionele hulp te zoeken. Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een bewezen aanpak waarbij je leert negatieve gedachten rondom vliegen te herkennen en te veranderen. Ook exposure-therapie, waarbij je stap voor stap wennen aan vliegangst als doel heeft, werkt voor veel mensen goed.
Er bestaan ook speciale vliegangstprogramma’s waarbij je in een groep werkt aan je angst, soms afgesloten met een echte vlucht. Veel mensen die zeiden nooit meer te willen vliegen, zijn na zo’n traject toch weer het vliegtuig in gestapt.
Je bent niet de enige
Vliegen eng vinden is heel normaal. Miljoenen mensen herkennen dat gevoel van spanning zodra ze de gate naderen. Het goede nieuws is dat vliegangst goed te behandelen is. Of je nu kiest voor praktische trucjes, zelfhulp of professionele begeleiding: je angst is niet iets wat je voor de rest van je leven hoeft te accepteren.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of ik echt vliegangst heb of gewoon een beetje nerveus ben?
Gewone zenuwen voor een vlucht zijn heel normaal en zakken meestal weg zodra het vliegtuig in de lucht is. Bij echte vliegangst blijven de angstgevoelens aanhouden of worden ze sterker tijdens de vlucht. Je kunt ook al weken van tevoren last hebben van spanning, slaapproblemen of het actief vermijden van vluchten. Als de angst je gedrag of keuzes beïnvloedt, is er meer aan de hand dan normale zenuwen.
Is turbulentie gevaarlijk?
Turbulentie voelt onprettig, maar is in de overgrote meerderheid van gevallen niet gevaarlijk. Vliegtuigen zijn gebouwd om flinke bewegingen te weerstaan, en piloten weten hoe ze turbulente gebieden kunnen omvliegen of er veilig doorheen kunnen vliegen. De meeste turbulentie is te vergelijken met een hobbelige weg: vervelend, maar niet bedreigend.
Kan vliegangst ook later in je leven ontstaan?
Ja, vliegangst kan op elk moment in je leven ontstaan, ook als je vroeger zonder problemen vloog. Veranderingen zoals het krijgen van kinderen, meer nadenken over risico’s of een stressvolle periode kunnen ervoor zorgen dat je vliegen ineens anders ervaart. Dat is een bekend verschijnsel en zeker niet iets om je voor te schamen.
Helpt alcohol drinken tijdens een vlucht tegen vliegangst?
Alcohol kan je kortstondig ontspannen, maar lost vliegangst niet op. Bovendien werkt alcohol op grote hoogte sneller in dan op de grond, wat je desoriëntatie kan vergroten. Alcohol vermindert ook je slaapkwaliteit en kan angstgevoelens achteraf versterken. Het is geen aangeraden manier om met vliegangst om te gaan.