Schapen zijn veel interessanter dan je misschien denkt. Ze kunnen bijna volledig om zich heen kijken, herkennen gezichten en hebben een uitgesproken persoonlijkheid. Hieronder vind je de leukste en meest verrassende weetjes over schapen, van hun zintuigen tot hun sociale gedrag.
Schapen hebben bijna 360 graden zicht
Door de positie van hun ogen aan de zijkant van hun hoofd hebben schapen een gezichtsveld van ongeveer 270 tot 320 graden. Daarmee kunnen ze vrijwel om zich heen kijken zonder hun hoofd te bewegen. Dit is een aangeboren overlevingsstrategie: als prooidier is het handig om roofdieren vroeg te zien aankomen. Het nadeel is dat ze vlak voor hun neus een kleine blinde vlek hebben.
Schapen hebben ook rechthoekige pupillen. Die vorm helpt ze om een breed horizontaal beeld scherp te houden, wat ideaal is voor dieren die laag bij de grond grazen in open landschappen.
Ze herkennen gezichten, ook die van mensen
Schapen zijn in staat om wel 50 verschillende schaapsgezichten te onthouden, en die herinnering kan jaren standhouden. Maar het gaat verder: ze herkennen ook mensengezichten en kunnen zelfs emoties lezen op een gezicht. Onderzoek aan de University of Cambridge toonde aan dat schapen het gezicht van bekende mensen herkennen op foto’s, zelfs vanuit een andere hoek. Dat is een cognitieve vaardigheid die je niet snel verwacht bij een schaap.
Schapen weetjes over hun sociale leven
Schapen zijn echte kuddedieren. Ze voelen zich het prettigst in een groep en raken gestrest als ze worden geïsoleerd. Binnen een kudde bouwen ze vriendschappen op en helpen ze elkaar. Een schaap dat een bekende kuddegenoot ziet na een scheiding, reageert zichtbaar opgelucht: de hartslag daalt en het dier ontspant.
Hiërarchie speelt ook een rol. Kuddes hebben een sociale rangorde, waarbij bepaalde schapen de groep leiden. De rest volgt, maar niet blindelings: als een leider een domme route kiest, worden ze soms voorbijgelopen door slimmere groepsleden.
Ze hebben een uitgesproken geheugen voor routes
Schapen onthouden routes door het landschap en leren welke plekken goed gras bieden en welke gevaarlijk zijn. Oudere schapen geven die kennis door aan jongere dieren in de kudde. In berggebieden, zoals in Wales en Schotland, lopen kuddes nog altijd dezelfde seizoensroutes die generaties geleden zijn aangeleerd.
Een schaap heeft vier magen
Net als koeien zijn schapen herkauwers. Ze hebben een maag met vier kamers: de pens, de netmaag, de boekmaag en de lebmaag. Voer gaat eerst naar de pens, wordt later teruggehaald om opnieuw te kauwen (dat is het herkauwen), en vervolgens verder verwerkt. Dit systeem stelt ze in staat om ruwe plantaardige vezels optimaal te verteren die voor veel andere dieren onverteerbaar zijn.
Schapen communiceren meer dan je denkt
Een schaap dat blaat, zegt echt iets. Ooien en lammeren herkennen elkaars stem en kunnen elkaar terugvinden in een grote kudde puur op geluid. Er zijn ook verschillende blaat-geluiden voor verschillende situaties: honger, angst, contact zoeken of een waarschuwing. Schapen gebruiken bovendien lichaamstaal zoals oorstand, hoofdhouding en de positie van de staart om stemming door te geven.
Ze kunnen positieve en negatieve emoties voelen
Wetenschappers hebben aangetoond dat schapen positieve emoties kennen, zoals nieuwsgierigheid en speelsheid, maar ook negatieve emoties zoals angst en verveling. Schapen die in arme omgevingen leven zonder afwisseling, vertonen tekenen van stress en apathie. Dit heeft geleid tot strengere regels in de veehouderij over hoe schapen gehouden mogen worden.
De wol groeit door zonder te stoppen
Gedomesticeerde schapen zijn gefokt om wol te blijven produceren zonder te ruien. In het wild verliezen schapen hun vacht elk seizoen vanzelf, maar bij gefokte wolvassen rassen blijft de wol groeien totdat een mens ingrijpt. Een schaap dat niet wordt geschoren, kan zoveel wol krijgen dat het beweegproblemen krijgt en zelfs omvalt. Een beroemd voorbeeld is het Australische schaap “Chris”, dat in 2015 werd gevonden na jaren zonder schering en meer dan 40 kilo wol droeg.
Schapen kunnen ziek worden van eenzaamheid
Dit klinkt bijna menselijk, maar is wetenschappelijk vastgesteld. Schapen die langdurig alleen worden gehouden, krijgen hogere stresshormonen, eten slechter en zijn gevoeliger voor ziektes. Zelfs een spiegel in het hok helpt al enigszins, maar echte soortgenoten zijn onvervangbaar. Voor boeren en dierenartsen geldt al jaren het advies: houd nooit een schaap alleen.
Of je nu fan bent van boerderijdieren of gewoon nieuwsgierig bent geworden door een wandeling langs een wei, schapen blijken bij nader inzien verrassend complexe dieren. Ze zien bijna alles, onthouden je gezicht, hebben vrienden en communiceren de hele dag. Het is het waard om de volgende keer even stil te staan bij de kudde.