Het vogelbekdier is vol verrassingen. Dit zoogdier uit Australië legt eieren, heeft een eendenbek, zwemt als een otter én is giftig. Wie denkt dat zoogdieren altijd braaf levend jongen baren en nooit gevaarlijk zijn, moet het vogelbekdier nog leren kennen. Hieronder vind je de meest opvallende vogelbekdier weetjes op een rij.
Het vogelbekdier legt eieren, en dat is hoogst uitzonderlijk
Van alle zoogdieren op aarde leggen er maar vijf soorten eieren. Ze heten monotremen, en het vogelbekdier is er een van. De vrouwtjes leggen doorgaans één tot drie kleine, leerachtige eieren per legsel. Ze bebroeden die eieren door ze tussen hun buik en staart te klemmen. Na ongeveer tien dagen komen de jongen uit, zo klein als een boon. Ze zuigen melk op via de huid van het moederdier, want het vogelbekdier heeft geen tepels.
De achterpoten zijn giftig
Mannelijke vogelbekdieren hebben een scherpe spoor op hun achterpoten. Die spoor is verbonden met een gifklier. Het gif is niet dodelijk voor mensen, maar veroorzaakt wel hevige pijn die wekenlang kan aanhouden. Normaal pijnstillers helpen nauwelijks tegen dit gif. Interessant genoeg zijn de vrouwtjes niet giftig. Het gif van het mannetje speelt waarschijnlijk een rol bij gevechten met rivalen, zeker tijdens het paizoen.
De bek werkt als een elektrisch zintuig
De bek van het vogelbekdier lijkt op die van een eend, maar werkt totaal anders. In de bek zitten duizenden zenuwuiteinden die elektrische signalen opvangen. Zoetwaterdieren zoals garnalen, wormen en larven maken kleine elektrische velden aan als ze bewegen. Het vogelbekdier spoort zijn prooi zo op in troebel water, met gesloten ogen, oren en neus. Het zwemt met zijn kop heen en weer als een metaaldetector. Dit zintuig heet elektrolocatie, en het is bij zoogdieren uiterst zeldzaam.
Het vogelbekdier heeft geen maag
Bij de meeste dieren verteert de maag voedsel met zuur. Het vogelbekdier heeft geen echte maag. Het voedsel gaat rechtstreeks van de slokdarm naar de darm. Dat is evolutionair gezien een bijzondere eigenschap, die het dier deelt met maar weinig andere gewervelde dieren. Wetenschappers denken dat de maag in de loop van miljoenen jaren is verdwenen, zonder dat dit de overleving van het dier in gevaar bracht.
Vogelbekdier weetjes over het skelet: het heeft sporen van reptielen
Het skelet van het vogelbekdier lijkt in sommige opzichten meer op dat van een reptiel dan op dat van een typisch zoogdier. Zo staan de ledematen meer zijwaarts, vergelijkbaar met hagedissen, in plaats van recht onder het lichaam. Dit geeft het dier een kenmerkende, kruipende manier van lopen op land. In het water is het juist heel behendig.
Het heeft geen tanden als volwassen dier
Jonge vogelbekdieren worden geboren met een paar kleine tanden, maar die verliezen ze snel. Volwassen dieren kauwen hun voedsel met harde hoornplaten in hun bek. Ze vangen prooi onder water, bewaren die in wangzakken en verwerken alles pas als ze weer aan de oppervlakte zijn. Per dag eten ze een hoeveelheid voedsel die overeenkomt met ongeveer de helft van hun eigen lichaamsgewicht.
Het gloeit op onder ultraviolet licht
Onderzoekers ontdekten dat de vacht van het vogelbekdier oplicht als je er ultraviolet licht op schijnt. De vacht lijkt dan groen of cyaankleurig te gloeien. Dit verschijnsel heet biofluorescentie. Waarom het dier dit doet, is nog niet volledig begrepen. Mogelijk heeft het te maken met communicatie of camouflage in omstandigheden met weinig licht. Het is in ieder geval één van de meest onverwachte vogelbekdier weetjes van de afgelopen jaren.
Het helpt wetenschappers bij medisch onderzoek
Het vogelbekdier heeft een bijzondere versie van insuline die helpt bij het regelen van de bloedsuikerspiegel. Onderzoekers bestuderen dit hormoon omdat het aanknopingspunten kan bieden voor nieuwe behandelingen van diabetes type 2. Daarnaast bevat het gif van het mannetje stoffen die wetenschappers interesseren voor pijnonderzoek. Het kleine dier draagt zo onbedoeld bij aan medische kennis.
Ze zijn nachtactief en moeilijk te observeren
Het vogelbekdier leeft langs rivieren en meren in oostelijk Australië, inclusief Tasmanië. Het is schuw en nachtactief, wat het lastig maakt om te bestuderen in het wild. Overdag verblijft het in een zelfgegraven burcht aan de oever. De ingang van die burcht zit onder water, zodat roofdieren er moeilijk bij kunnen. Alleen getrainde onderzoekers slagen er regelmatig in het dier te zien.
De status van het vogelbekdier is kwetsbaar
Op de Rode Lijst van de IUCN staat het vogelbekdier als “near threatened” (bijna bedreigd). Droogte, vervuiling van rivieren en verstoring van leefgebied zetten de populatie onder druk. In droge periodes, zoals tijdens ernstige droogtes in Australië, vinden dieren minder voedsel en neemt hun aantal af. Exacte populatiecijfers zijn moeilijk vast te stellen door het verborgen gedrag van het dier.
Het vogelbekdier is misschien wel het vreemdste zoogdier op aarde. Giftig, eierleggend, elektrisch voelend en bioluminescent: elk weetje over dit dier klinkt alsof het verzonnen is, maar klopt gewoon. Wie meer wil weten over bijzondere dieren uit Australië, ontdekt dat de natuur daar stelselmatig alle verwachtingen breekt.