De vos zit vol verrassingen. Dit slimme roofdier leeft niet alleen in bossen en heidevelden, maar ook gewoon in steden en dorpen. Weetjes over de vos laten zien hoe aanpasbaar, intelligent en bijzonder dit dier eigenlijk is. Hier zijn de meest opvallende feiten op een rij.
De vos is geen hond en geen kat, maar heeft iets van allebei
De rode vos (Vulpes vulpes) behoort tot de familie van de hondachtigen, maar gedraagt zich op veel manieren als een kat. Hij heeft verticaal gespleten pupillen, net als katten, wat hem helpt om in het donker goed te zien. Ook klimt hij soms in bomen en speelt hij op een manier die je eerder bij een kat verwacht. Toch is hij in de kern een hondachtige, met klauwen die hij niet kan intrekken.
Weetjes over de vos: zijn zintuigen zijn uitzonderlijk scherp
Een vos heeft een reukzin die vele malen sterker is dan die van een mens. Hij gebruikt die geur niet alleen om voedsel op te sporen, maar ook om zijn territorium te markeren en andere vossen te herkennen. Zijn oren zijn beweeglijk en kunnen zich onafhankelijk van elkaar richten op geluid. Daarmee kan hij een muis onder een dikke laag sneeuw horen bewegen. Vervolgens springt hij hoog op en duikt met zijn snuit recht door de sneeuwlaag heen op zijn prooi. Dit gedrag heet “mousing” of vossen-springen en is een van de meest bekende weetjes over de vos.
Een vos eet bijna alles
De vos is een echte allesvreier. Hij eet muizen, ratten, konijnen, vogels, eieren, insecten, regenwormen, bessen en fruit. In steden voegt hij daar afval en etensresten aan toe. Die brede eetlijst is een van de redenen waarom de vos zo succesvol is in zo veel verschillende omgevingen. In de herfst eet hij opvallend veel vruchten zoals bramen en appels, om vetreserves op te bouwen voor de winter.
Vossen leven ook gewoon in de stad
Steden zijn voor vossen helemaal geen probleem. In Nederland komen vossen voor in parken, tuinen en industrieterreinen. Ze graven holen onder schuren of in taluds, en komen ’s nachts tevoorschijn om voedsel te zoeken. Stadsvossen zijn over het algemeen minder schuw dan vossen in het wild. Ze zijn gewend aan mensen en verkeer, maar blijven van nature voorzichtig. Je hoeft ze niet bij te voeren: dat maakt ze onnodig afhankelijk van mensen.
Hoe een vos communiceert
Vossen maken meer geluid dan de meeste mensen denken. Ze blaffen, grommen, keffen en janken. Het bekendste geluid is een hoog, schril gekrijt dat je ’s nachts kunt horen, vooral in de paartijd (januari en februari). Dat geluid klinkt soms griezelig menselijk. Vossen communiceren ook via geur: ze laten uitwerpselen en urine achter op vaste plekken als boodschappen voor soortgenoten.
Welpjes: hoe groot is een nest en hoe groeien ze op?
Een vossin werpt haar jongen in het voorjaar, meestal in maart of april. Een nest telt gemiddeld vier tot zes welpjes, al kunnen dat er meer of minder zijn. De welpjes worden blind en doof geboren en zijn de eerste weken volledig afhankelijk van hun moeder. Na drie tot vier weken komen ze voor het eerst buiten het hol. De vader brengt in die periode voedsel. Na een paar maanden leren de jonge vossen zelf jagen, en in de herfst gaan ze op zoek naar een eigen territorium.
Is een vos gevaarlijk voor mensen of huisdieren?
Een gezonde vos mijdt mensen en valt ze niet aan. Gevaar bestaat wel voor kleine huisdieren zoals konijnen of kippen die buiten lopen zonder goede bescherming. Een vos die overdag rondloopt en zich vreemd gedraagt, kan ziek zijn, bijvoorbeeld door schurft of in zeldzame gevallen hondsdolheid (in Nederland zeer zeldzaam). Houd dan afstand en neem contact op met een dierenambulance of de gemeente. Wildere aanrakingen zijn eigenlijk altijd te voorkomen door rustig te blijven en niet te naderen.
Bijzondere feiten die je misschien nog niet wist
- Een vos heeft een territorium van soms wel tientallen hectaren, maar in steden veel kleiner vanwege het rijke voedselaanbod.
- Vossen navigeren bij het springen op hun prooi mede op het aardmagnetisch veld. Onderzoek wijst uit dat ze het vaakst raak springen als ze in noordoostelijke richting duiken.
- De staart (ook wel “zwaard” of “pluim” genoemd) helpt de vos bij het balanceren, maar ook bij het warm blijven: hij slaat hem om zijn lichaam als een sjaal.
- Vossen zijn solitaire dieren, maar leven soms in kleine familiegroepen rondom een moederdier.
- De gemiddelde levensduur van een vos in het wild is twee tot vijf jaar; in gevangenschap kunnen ze tien tot twaalf jaar oud worden.
De vos is kortom een dier dat veel meer in zijn mars heeft dan zijn reputatie als sluw sprookjesfiguur doet vermoeden. Wie hem ’s avonds in de tuin of in het park tegenkomt, mag even genieten van dat uitzicht, van een afstandje dan.