Walvissen zijn de grootste dieren op aarde en tegelijk een van de meest fascinerende. Ze zijn zoogdieren, net als mensen: ze ademen lucht, zijn warmbloedig, dragen levende jongen en geven melk. Toch brengen ze hun hele leven door in zee. Hieronder vind je de meest bijzondere walvis weetjes op een rij, van hun ongelooflijke afmetingen tot hun verrassende gedrag.
Walvis weetjes over hun lichaam en omvang
De blauwe vinvis is het grootste dier dat ooit op aarde heeft geleefd. Een volwassen blauwe vinvis kan zo’n 30 meter lang worden en meer dan 150.000 kilogram wegen. Ter vergelijking: dat is zwaarder dan de grootste dinosauriërs ooit waren. Zijn hart alleen is al zo groot als een kleine auto.
Walvissen hebben geen kieuwen, maar longen. Ze moeten dus regelmatig aan het wateroppervlak komen om adem te halen. Een potvis kan tot wel 90 minuten onder water blijven zonder adem te halen. Zijn lichaam is zo aangepast dat hij zijn spieren kan “uitzetten” als zuurstofopslag. Gewone walvissen halen doorgaans iedere paar minuten adem.
Het ademgat van een walvis zit bovenop zijn hoofd. Wanneer een walvis uitademt, schiet er een fontein van waterdamp en slijm de lucht in. Bij de blauwe vinvis kan die waterstraal wel 9 meter hoog worden. Elke walvissoort heeft een herkenbare vorm van die waterfontein, zodat ervaren waarnemers de soort al van ver kunnen herkennen.
Slaap, communicatie en sociale weetjes
Walvissen slapen op een unieke manier. Ze kunnen niet volledig in slaap vallen zoals mensen, want dan zouden ze vergeten adem te halen. In plaats daarvan laten ze één hersenhelft slapen terwijl de andere actief blijft. Dit heet “unihemisferisch slapen”. Ze drijven dan rustig aan het oppervlak, wat ook wel “loggen” wordt genoemd.
Walvissen communiceren via geluid. Bultrugwalvissen staan bekend om hun complexe gezangen, die uren achter elkaar kunnen duren. Het zijn uitsluitend de mannetjes die zingen, vermoedelijk om vrouwtjes aan te trekken of rivalen op afstand te houden. De geluiden van walvissen dragen soms honderden kilometers ver door het water. De vinvis produceert zelfs geluiden die zo laag zijn dat mensen ze zonder apparatuur niet kunnen horen.
Sommige walvissoorten leven in groepen, die “scholen” of “pods” worden genoemd. Orka’s (die officieel tot de dolfijnen worden gerekend maar in de volksmond ook als walvisachtig gelden) leven in hechte familiegroepen met een eigen dialect aan geluiden. Bultrugwalvissen zijn minder sociaal en leven vaak alleen of in kleine groepjes.
Wat walvissen eten
Walvissen zijn grofweg in twee groepen te verdelen: baleinwalvissen en tandwalvissen. Baleinwalvissen, zoals de blauwe vinvis en de bultrug, hebben geen tanden maar een soort zeefplaten van hoorn in hun bek, de “baleinen” genaamd. Ze filteren enorme hoeveelheden kleine kreeftjes (krill) en kleine visjes uit het water. Een blauwe vinvis eet dagelijks tot wel 4.000 kilogram krill.
Tandwalvissen, zoals de potvis en de spitssnuitdolfijn, jagen actief op vis en inktvis. De potvis duikt tot dieptes van meer dan 2.000 meter om reuzeninktvis te vangen. Op de huid van potvissen zijn regelmatig de littekens te zien van de zuignappen van die reuzeninktvis, wat aangeeft dat die gevechten onder water allesbehalve vriendelijk verlopen.
Bijzondere walvis weetjes die je verrassen
Walvissen hebben haar. Niet veel, maar het is er. Jonge walvissen zijn soms al bij de geboorte voorzien van een paar haren rond de bek. Dit is een kenmerk dat ze delen met andere zoogdieren en dat hun evolutionaire band met landdieren benadrukt.
De evolutie van walvissen begon op het land. Wetenschappers hebben fossielen gevonden die laten zien dat de voorouders van walvissen zo’n 50 miljoen jaar geleden vierpotigen waren die op het land leefden. Geleidelijk pasten ze zich aan het waterleven aan, verloren ze hun achterpoten en ontwikkelden ze vinnen. Kleine rudimentaire botjes van die achterpoten zijn bij sommige walvissen nog steeds aanwezig in het lichaam.
Walvissen zijn ook een van de langst levende zoogdieren. De groenlandse walvis kan naar schatting meer dan 200 jaar oud worden, waarmee hij het langst levende zoogdier ter wereld is. Wetenschappers hebben dit ontdekt door oude harpoenpunten in levende walvissen te vinden, samen met biochemische analyses van het oog.
Walvissen spelen een rol in het oceaanklimaat. Hun uitwerpselen zijn rijk aan ijzer en stimuleren de groei van fytoplankton aan het wateroppervlak. Dat plankton neemt grote hoeveelheden CO2 op. Walvissen dragen zo indirect bij aan het gezond houden van de oceaan en het reguleren van het klimaat.
Veelgestelde vragen over walvissen
Hoe groot wordt een walvis? Dat verschilt sterk per soort. De blauwe vinvis is de grootste met zo’n 30 meter, terwijl de dwergvinvis maar 8 meter haalt. Er zijn meer dan 80 bekende walvissoorten, elk met eigen afmetingen.
Kunnen walvissen verdrinken? Ja. Omdat walvissen longen hebben en geen kieuwen, verdrinken ze als ze niet aan het oppervlak kunnen komen. Vastgeraakte walvissen op het strand sterven ook deels doordat hun eigen gewicht hun organen beschadigt.
Waarom stranden walvissen? Daar zijn meerdere oorzaken voor. Ziekte, desoriëntatie door geluidsvervuiling van sonar, verwondingen of het verstrikt raken in visnetten spelen allemaal een rol. Soms volgen groepen een ziek groepslid naar ondiep water.
Zijn walvissen slim? Walvissen hebben grote hersenen in verhouding tot hun lichaam. Ze vertonen gedrag dat op intelligentie wijst, zoals het leren van gedrag, communicatie met complexe geluiden, spelen en zelfs rouwgedrag bij het verlies van een groepslid.
Walvissen zijn kortom veel meer dan grote zeebewoners. Ze slapen met een halve hersenpan, ze communiceren over honderden kilometers, ze beïnvloeden het klimaat en ze leven soms langer dan twee eeuwen. Hoe meer je over walvissen leest, hoe fascinerender deze dieren blijken te zijn.