De ekster is een van de slimste vogels van Nederland, vol verrassende eigenschappen die de meeste mensen niet kennen. Van zelfherkenning in een spiegel tot een geheugen dat rivaliseer met dat van veel zoogdieren: ekster weetjes laten zien dat deze zwart-witte vogel veel meer is dan een lastpak. Hieronder vind je de meest opvallende feiten op een rij.
De ekster herkent zichzelf in een spiegel
Heel weinig dieren kunnen zichzelf herkennen in een spiegel. De ekster is er een van, samen met dieren als dolfijnen, olifanten en mensapen. Onderzoekers testten dit door een gekleurde stip op de veren van een ekster te plakken, op een plek die het dier zelf niet kon zien. Voor de spiegel probeerde de ekster de stip van zijn eigen lijf te verwijderen, wat aantoont dat hij begreep dat het spiegelbeeld van hemzelf was. Dit wordt beschouwd als een teken van zelfbewustzijn.
De ekster is een zangvogel
Veel mensen denken bij zangvogels aan mezen of mussen, maar de ekster (Pica pica) behoort officieel ook tot de orde van de zangvogels. Het bekende geketterde “tjak-tjak-tjak” is slechts een deel van zijn geluidsrepertoire. Eksters kunnen ook zacht, melodieuzer klinken en zijn in staat om geluiden van andere vogels na te bootsen. Dat maakt hun communicatie een stuk rijker dan de meeste mensen denken.
Ekster weetjes over voeding: ze eten bijna alles
Eksters zijn alleseters. Ze eten insecten, wormen, bessen, graan, aas en soms eieren of jonge kuikens van andere vogels. Die laatste eigenschap maakt ze impopulair, maar in werkelijkheid is een klein deel van hun dieet afkomstig van nesten van andere vogels. Het overgrote deel bestaat uit insecten en plantenmateriaal. In stedelijke gebieden eten ze ook etensresten. Die flexibiliteit is precies waarom eksters zo goed gedijen in zowel stad als platteland.
Ze verstopen voedsel en onthouden waar het ligt
Eksters leggen voorraden aan door voedsel te begraven of te verstoppen in spleten en onder bladeren. Wat bijzonder is: ze onthouden meerdere verstopplaatsen tegelijk. Onderzoek naar kraaiachtigen (de vogelfamilie waar de ekster toe behoort) toont aan dat ze ook rekening houden met andere dieren die kijken. Als een ekster merkt dat hij bespied wordt, verplaatst hij zijn voorraad later naar een andere plek. Dat vraagt om sociaal inzicht en vooruitdenken.
De ekster rouwt om soortgenoten
Waarnemingen van ekologen laten zien dat eksters bij een dode soortgenoot soms samenkomen en stil of zacht kletterend bij het lichaam blijven. Ze leggen soms gras of takjes neer. Of dit echte rouw is in de menselijke zin weten we niet zeker, maar het gedrag is opvallend genoeg om serieus te bestuderen. Het past bij de algemeen erkende intelligentie van kraaiachtigen.
Ze bouwen een nest met een dak
Een ekstersnest is meteen herkenbaar: het is een grote, bolronde constructie van takken, met een dak van doornen of stekelige twijgen erop. Dat dak beschermt de eieren en jongen tegen roofdieren. Binnenin is het nest bekleed met zachter materiaal zoals wortels, gras en modder. Het bouwen duurt weken en het resultaat is een van de stevigste vogelnesten die je in Nederland kunt tegenkomen. Oude nesten worden soms hergebruikt door andere vogels, zoals de torenvalk.
De mythe van de stelende ekster
Eksters zouden glinsterende voorwerpen stelen om hun nest mee te versieren. Dit hardnekkige beeld klopt niet. Onderzoek van de Universiteit van Exeter (2014) toonde aan dat eksters glimmende voorwerpen juist eerder vermijden dan aantrekken. Ze zijn van nature nieuwsgierig, maar de diefachtige reputatie is grotendeels een fabeltje. De bekende opera “La gazza ladra” (De dievegge ekster) van Rossini heeft het beeld in de populaire cultuur goed verankerd, maar de wetenschap denkt er anders over.
Hoe lang wordt een ekster?
Een volwassen ekster is zo’n 44 tot 46 centimeter lang, waarvan de lange, aflopende staart een flink deel uitmaakt. Die staart heeft een groenige of paarsige glans, afhankelijk van het licht. Het zwart-witte verenkleed en de glanzende staart maken de ekster in Nederland onmiskenbaar. Mannetjes en vrouwtjes zien er hetzelfde uit, wat bij vogels niet altijd zo is.
Eksters leven in paren en zijn territoriaal
Eksters vormen vaak langdurige paarbanden. Een koppel verdedigt samen een vast territorium, het hele jaar door. Buiten het broedseizoen trekken jonge en nog niet gepaarde eksters soms in losse groepen rond, maar volwassen, gepaarde vogels blijven dicht bij hun thuisgebied. Die territoriale instelling verklaart deels waarom ze snel reageren op mensen of dieren die in de buurt van hun nest komen.
Of je nu een vogelliefhebber bent of gewoon eens nieuwsgierig keek naar de ekster in je tuin: deze vogel verdient meer respect dan zijn reputatie suggereert. De combinatie van intelligentie, flexibele voeding, slim sociaal gedrag en dat opvallende uiterlijk maakt de ekster tot een van de boeiendste vogels die gewoon in je achtertuin kunnen zitten.