Kanaries zijn een van de bekendste kooivogels ter wereld, maar er valt veel meer over ze te weten dan dat ze geel zijn en mooi zingen. Ze leven langer dan de meeste mensen denken, ze zijn niet van nature geel en sommige kanaries zingen helemaal niet. Hieronder vind je de leukste en meest verrassende kanarie weetjes op een rij.
Kanarie weetjes: de basis die veel mensen niet weten
De kanarie (Serinus canaria) komt oorspronkelijk van de Canarische Eilanden, Madeira en de Azoren. De naam van de eilanden komt overigens niet van de vogel, maar van het Latijnse woord canis (hond), omdat er vroeger veel grote honden leefden. De vogel is dus vernoemd naar de eilanden, niet andersom.
In het wild zijn kanaries niet geel, maar groengeel tot groenbruin. De felgele kleur die we zo goed kennen, is het resultaat van eeuwenlange selectieve fokkerij door mensen. Wilde kanaries gebruiken hun kleur als camouflage tussen struiken en bomen.
Kanaries werden al in de 15e eeuw door Spaanse zeelieden meegenomen naar Europa. In de 17e en 18e eeuw waren ze zo populair bij de Europese adel dat ze werden gezien als statussymbool. Gewone burgers mochten in sommige landen aanvankelijk zelfs geen kanaries bezitten.
Alleen mannetjes zingen (en dat is evolutie)
Een veelgehoord weetje over kanaries is dat alleen de mannetjes zingen. Dat klopt grotendeels. Mannetjes zingen om territoria af te bakenen en vrouwtjes aan te trekken. Het zingen is dus puur een biologische strategie. Vrouwtjes maken wél geluiden, zoals zachte roepjes en korte tonen, maar ze zingen geen lange, melodieuze liederen.
Bijzonder: het hersengebied van mannelijke kanaries dat het zingen aanstuurt, groeit elk voorjaar en krimpt daarna weer. Dit is een van de weinige bekende voorbeelden bij gewervelde dieren waarbij hersenweefsel op volwassen leeftijd zo duidelijk seizoensgebonden verandert. Wetenschappers bestuderen dit fenomeen omdat het inzicht kan geven in hoe hersenen zich aanpassen.
Ze leven langer dan je denkt
Veel mensen gaan ervan uit dat een kanarie een jaar of twee, drie meegaat. In werkelijkheid worden kanaries bij goede zorg gemakkelijk 10 jaar oud, en uitzonderingen van 12 tot 15 jaar komen voor. Dat maakt een kanarie een serieuze, langdurige verantwoordelijkheid, vergelijkbaar met sommige kleine kattenrassen.
De levensduur hangt sterk af van voeding, ruimte en stress. Een te kleine kooi, slechte voeding of constante prikkels (zoals een lawaaiige ruimte) verkorten het leven aanzienlijk.
Kanaries zijn makkelijk te houden, maar niet zonder reden
Kanaries worden terecht gezien als relatief makkelijk te houden vogels. Ze zijn minder sociaal afhankelijk van hun baas dan papegaaien en hebben geen dagelijkse buitenvluchten nodig zoals sommige andere vogels. Zolang je ze de juiste inrichting geeft (voldoende vliegruimte, een badhuisje, afwisselend voer en wat speelmateriaal), zijn ze grotendeels zelfredzaam.
Dat neemt niet weg dat kanaries gevoelig zijn voor tocht, sigarettenrook, kookdampen en reukjes van teflon-pannen die oververhit raken. Die laatste is een serieus gevaar: oververhitte teflon geeft een gas af dat voor vogels dodelijk kan zijn, terwijl mensen er nauwelijks last van hebben.
Ze bestaan in tientallen rassen
De meeste mensen kennen alleen de gele kanarie, maar er zijn wereldwijd meer dan 200 erkende rassen. Die rassen worden grofweg ingedeeld in drie groepen:
- Zangkanaries: gericht op de kwaliteit en het type van het gezang, zoals de Harz-roller en de Waterslager.
- Kleurkanaries: gericht op bijzondere verenkleur, van wit en rood tot mosgroen.
- Vormkanaries: gericht op een specifieke lichaamsvorm, zoals de gekrulde Parijse Trumpeter of de sierlijke Gloster.
Rode kanaries bestaan niet van nature. Om rode tinten te kweken, werd ooit de Black-hooded Red Siskin (een wilde vogelsoort uit Zuid-Amerika) gekruist met de tamme kanarie. Het rode pigment zit sindsdien in de genen van kleurkanaries, maar de kleur moet vaak wel worden versterkt met voedingsstoffen zoals canthaxanthine.
Mijnwerkers gebruikten kanaries als waarschuwingssysteem
Dit is misschien wel het bekendste historische kanarie-weetje: tot ver in de 20e eeuw namen mijnwerkers kanaries mee de mijn in als levende koolmonoxidedetector. Kanaries zijn gevoeliger voor giftige gassen dan mensen, waardoor ze eerder bewusteloos raakten of stierven bij gevaarlijke concentraties. Dat gaf de mijnwerkers de tijd om de mijn te verlaten. In het Verenigd Koninkrijk werd dit systeem officieel pas in 1986 vervangen door elektronische gasdetectoren.
Interessante kanarie weetjes over gedrag en communicatie
Kanaries zijn van nature solitaire vogels en geen kuddedieren. Ze leven in het wild niet in grote groepen, maar zoeken alleen in het broedseizoen actief de nabijheid van soortgenoten op. In gevangenschap betekent dit dat je niet per se twee kanaries hoeft te houden om ze gelukkig te maken. Sterker nog: twee mannetjes in één kooi zetten leidt vaak tot agressie.
Ze communiceren via hun zang, roepjes en lichaamstaal. Als een kanarie zijn veren opbolt en stil zit, is dat een teken van ziekte of kou. Een actieve, zingende kanarie is doorgaans een gezonde kanarie.
Kanaries hebben ook een uitstekend gehoor en kunnen melodieën onthouden. Jonge mannetjes leren hun zang deels door te luisteren naar andere vogels in de buurt. Als een jonge kanarie opgroeit zonder andere zingende vogels, ontwikkelt hij een eenvoudiger, minder gevarieerd gezang. Dit leerproces lijkt op de manier waarop kinderen taal leren.
Of je nu al jaren een kanarie hebt of erover nadenkt er een te nemen: deze vogel is veel fascinerende dan zijn reputatie als “makkelijke vogel voor de woonkamer” doet vermoeden. Van zijn veranderlijke hersenen tot zijn eeuwenlange geschiedenis als statussymbool en mijndetector, de kanarie heeft een verhaal dat veel verder gaat dan zijn zang.