Panda’s zijn een van de meest herkenbare dieren ter wereld, maar er valt veel meer over ze te weten dan je misschien denkt. Ze eten bijna de hele dag bamboe, terwijl hun spijsverteringssysteem eigenlijk helemaal niet is gebouwd voor plantaardig voedsel. Dat is meteen een van de opvallendste panda weetjes: de reuzenpanda heeft het maag-darmstelsel van een vleesetende beer, maar leeft toch bijna uitsluitend op bamboe.
Het vreemde dieet van de reuzenpanda
De reuzenpanda eet per dag zo’n 12 tot 38 kilogram bamboe. Dat klinkt als veel, maar het is nodig omdat het lichaam bamboe maar heel slecht verteert. Waar een koe of schaap voedingsstoffen efficiënt uit planten haalt, haalt een panda er relatief weinig energie uit. De darmen lijken sterk op die van een vleesetende beer, zonder de lange, gespecialiseerde verteringskanalen van echte herbivoren. De panda heeft die weg in de evolutie nooit afgemaakt, zogezegd.
Om toch genoeg energie binnen te krijgen, brengen panda’s tot wel 14 uur per dag door met eten. De rest van de tijd slapen ze of rusten ze. Bewegen doen ze zo weinig mogelijk, wat ze helpt om energie te besparen.
De nep-duim die echt werkt
Panda’s lijken zes vingers te hebben, maar dat klopt maar half. Ze hebben een verlengd polsbeentje dat als een soort duim fungeert. Hiermee kunnen ze bamboestengels stevig vasthouden en afpellen. Het is geen echte vinger, maar het werkt verrassend goed. Dit is een van de bekendste panda weetjes en een mooi voorbeeld van hoe dieren zich aanpassen aan hun omgeving zonder dat de basisanatomie daarvoor is veranderd.
Zwart-wit en toch bijna onzichtbaar
Het zwart-witte patroon van een panda lijkt opvallend, maar wetenschappers denken dat het juist helpt bij camouflage. In besneeuwde berggebieden valt het witte deel minder op, terwijl de zwarte vlekken de panda kunnen helpen op te gaan in donkere schaduwen tussen bomen en rotsen. De zwarte oogvlekken spelen waarschijnlijk een rol in communicatie met andere panda’s, al is daar nog niet alles over bekend.
Zelden te zien: panda’s zijn solitaire dieren
In het wild leven reuzenpanda’s alleen. Ze vermijden elkaar het grootste deel van het jaar en komen alleen bij elkaar tijdens het paarseizoen in het voorjaar. Vrouwtjes zijn maar twee tot drie dagen per jaar vruchtbaar, wat voortplanting in het wild extra lastig maakt. In dierentuinen worden panda’s speciaal begeleid bij het paarseizoen om de kansen op een jong te vergroten.
Een pasgeboren panda is opvallend klein. Het wegen nog geen 200 gram bij de geboorte, terwijl een volwassen panda 70 tot 125 kilogram kan wegen. Het jong is bij de geboorte roze, nagenoeg blind en volkomen afhankelijk van de moeder.
Reuzenpanda’s leven alleen in China
In het wild komen reuzenpanda’s alleen voor in een paar bergachtige gebieden in het zuidwesten van China, vooral in de provincies Sichuan, Shaanxi en Gansu. Ze leven op hoogtes van 1.200 tot 3.100 meter, in koele, vochtige bamboebossen. Het leefgebied is de afgelopen eeuwen sterk gekrompen door ontbossing en menselijke activiteit. China heeft natuurreservaten aangelegd om de wilde populatie te beschermen.
De wilde populatie telde volgens tellingen van de Chinese overheid en de WWF in 2016 naar schatting 1.864 dieren. Dat is een stijging ten opzichte van eerdere jaren, wat laat zien dat beschermingsmaatregelen effect hebben. De IUCN (internationale natuurbeschermingsorganisatie) haalde de reuzenpanda in 2016 van de lijst van “ernstig bedreigd” naar “kwetsbaar”.
Meer panda weetjes op een rij
- Panda’s kunnen klimmen. Jonge panda’s zijn zelfs behendige klimmers en brengen tijd door in bomen.
- Ze communiceren via geluiden en geurmarkeringen. Panda’s laten geur achter op bomen en rotsen om hun aanwezigheid aan te geven.
- Reuzenpanda’s drinken veel water en wonen graag dicht bij bergbeken.
- Ze hebben geen winterslaap, anders dan veel andere berensoorten.
- Een panda kan tot wel 20 jaar oud worden in het wild; in gevangenschap soms langer.
- China leent panda’s uit aan dierentuinen wereldwijd. De dieren blijven eigendom van China, ook als ze in een ander land worden geboren.
- Reuzenpanda’s zijn goede zwemmers, al doen ze het zelden.
Waarom de reuzenpanda zo bijzonder is
De reuzenpanda is in veel opzichten een evolutionair raadsel. Het is een beer die plantaardig eet, met een lichaam dat daar eigenlijk niet voor is ontworpen, op een dieet dat zo weinig energie geeft dat het dier nauwelijks beweegt. Toch heeft de soort miljoenen jaren overleefd. Het succes van recente beschermingsprogramma’s laat zien dat gerichte inspanning echt verschil maakt voor bedreigde diersoorten.
Wil je meer weten over de reuzenpanda, dan is de website van de WWF of de IFAW een goed startpunt voor betrouwbare informatie en actuele cijfers over de populatie en bescherming.