De ruimte zit vol met feiten die je versteld doen staan. Van sterren die groter zijn dan je je kunt voorstellen tot stilte die compleet is, er zijn zoveel weetjes over de ruimte die de meeste mensen gewoon niet kennen. Hieronder vind je de meest opvallende en concrete ruimtefeiten op een rij.
Weetjes over de ruimte: de cijfers die alles in perspectief zetten
Het heelal is ongeveer 13,8 miljard jaar oud. De aarde is daarvan “pas” 4,5 miljard jaar oud. De mensheid verkent de ruimte al meer dan 60 jaar actief, wat in kosmische termen neerkomt op een fractie van een seconde. Om het verschil te voelen: als je de geschiedenis van het heelal terugbrengt naar één jaar, dan verschijnt de mens pas in de allerlaatste seconden van 31 december.
De afstand van de aarde tot de zon is gemiddeld ongeveer 150 miljoen kilometer. Licht legt die afstand af in ruim 8 minuten. Het licht dat jij nu ziet als je naar de zon kijkt, is dus al ruim 8 minuten oud op het moment dat het je ogen bereikt.
De ruimte is volkomen stil
In de ruimte is geen geluid. Geluid heeft moleculen nodig om zich door te bewegen, en in de vrijwel lege ruimte tussen planeten en sterren zijn die er nauwelijks. Explosies van supernova’s zijn dan ook niet hoorbaar, hoe spectaculair ze ook zijn. Sciencefictionfilms waarbij ruimteschepen met lawaai door het heelal razen, kloppen dus niet.
Sterren zijn veel groter dan je denkt
Onze zon lijkt groot, maar is in sterrenmaatstaven middelmatig. De ster UY Scuti, een van de grootste bekende sterren, heeft een straal van ruim 1.700 keer die van onze zon. Als je UY Scuti in het middelpunt van ons zonnestelsel zou plaatsen, zou die ster zich uitstrekken voorbij de baan van Jupiter. De zon past er zo’n vijf miljard keer in qua volume.
Ruimte-weetjes over planeten die verrassen
Een dag op Venus duurt langer dan een jaar op Venus. De planeet draait zo langzaam om haar eigen as dat ze één volledige omwenteling afmaakt terwijl ze al bijna twee keer om de zon is gegaan. Bovendien draait Venus in de tegengestelde richting van de meeste andere planeten, wat betekent dat de zon op Venus in het westen opkomt en in het oosten ondergaat.
Op Saturnus regent het diamanten. Door de extreme druk in de atmosfeer veranderen koolstofdeeltjes in grafiet en uiteindelijk in vaste diamanten. Wetenschappers schatten dat er jaarlijks duizenden tonnen diamanten kunnen neerslaan op deze planeet.
Neptunus heeft windsnelheden van meer dan 2.000 kilometer per uur, dat is bijna zes keer zo hard als de ergste orkanen op aarde. Dat terwijl Neptunus de planeet is die het verst van de zon staat en nauwelijks zonlicht ontvangt om zulke stormen aan te drijven. Wetenschappers begrijpen nog steeds niet volledig hoe dat mogelijk is.
Ruimte is dichterbij dan je denkt
De grens van de ruimte, de zogenoemde Kármánlijn, ligt op slechts 100 kilometer boven de aarde. Dat is minder dan de afstand van Amsterdam naar Utrecht en terug. Als je auto rechtstreeks omhoog kon rijden, zou je er in ongeveer een uur zijn. De ruimte is dus geografisch gezien verrassend dichtbij, ook al is de technologie om er te komen enorm ingewikkeld.
Zwarte gaten zijn geen stofzuigers
Een veelgehoord misverstand is dat zwarte gaten alles in de buurt opzuigen. Dat klopt niet. Een zwart gat trekt objecten aan met zwaartekracht, net zoals sterren en planeten dat doen. Alleen als je heel dicht bij de rand komt (de zogeheten gebeurtenishorizon) is er geen ontkomen aan. Als onze zon plotseling zou veranderen in een zwart gat van dezelfde massa, zou de aarde gewoon in haar baan blijven draaien. Alleen zou het donker worden.
Verrassende weetjes over het menselijk lichaam in de ruimte
Astronauten worden langer in de ruimte. Zonder de zwaartekracht die de wervelkolom samenperst, kunnen mensen in de ruimte tot zo’n 5 centimeter groeien. Dit is tijdelijk: terug op aarde krimpen ze weer terug naar hun oorspronkelijke lengte. Ook verlies je spiermassa snel in gewichtloosheid, wat reden is waarom astronauten op het internationale ruimtestation ISS dagelijks twee uur sporten.
Tranen vallen niet in de ruimte. In gewichtloosheid blijven tranen als een bolletje water aan je oog kleven, totdat ze groot genoeg zijn om weg te zweven. Astronaut Chris Hadfield liet dit ooit zien in een video aan boord van het ISS.
Feiten over de leeftijd en toekomst van het heelal
Het heelal breidt zich uit, en dat gaat steeds sneller. Wetenschappers ontdekten in 1998 dat de versnelling wordt aangedreven door iets wat ze “donkere energie” noemen. Wat dat precies is, weet niemand. Donkere energie maakt naar schatting zo’n 68% van het totale heelal uit. Gewone materie, waarvan sterren, planeten en jij zijn gemaakt, vormt slechts zo’n 5% van alles wat er bestaat.
Sterren sterven ook. Als onze zon over zo’n 5 miljard jaar zijn brandstof opmaakt, zet hij uit tot een rode reuzenster en slokt hij de binnenste planeten, waarschijnlijk ook de aarde, op. Daarna krimpt hij ineen tot een witte dwerg, een soort afkoelende ster zonder kernfusie.
Hoe snel beweeg jij door de ruimte?
Ook als je stilstaat op de bank beweeg je razendsnel door de ruimte. De aarde draait om haar eigen as met een snelheid van zo’n 1.670 kilometer per uur aan de evenaar. Ze beweegt tegelijk om de zon met circa 107.000 kilometer per uur. En ons hele zonnestelsel beweegt door de Melkweg met zo’n 828.000 kilometer per uur. Je bent dus nooit echt stil.
De weetjes over de ruimte laten zien hoe bizar en onvoorstelbaar groot het heelal is, maar ook hoe dichtbij sommige dingen zijn. Van de grens van de ruimte op 100 kilometer hoogte tot diamantenregen op Saturnus, de ruimte biedt genoeg om je keer op keer te verbazen.