Saturnus is de enige planeet in ons zonnestelsel die lichter is dan water. Met een dichtheid van slechts 0,687 gram per kubieke centimeter zou Saturnus theoretisch blijven drijven als je hem in een gigantische oceaan zou plaatsen. Dat is meteen het meest verrassende van alle saturnus weetjes, en het wordt alleen maar interessanter.
Saturnus is de lichtste planeet van het zonnestelsel
Water heeft een dichtheid van 1 gram per kubieke centimeter. Saturnus zit daar ver onder. Voor vergelijking: de aarde heeft een dichtheid van ongeveer 5,5 gram per kubieke centimeter. Saturnus bestaat grotendeels uit waterstof en helium, net als de zon, en dat maakt hem zo ongewoon licht voor zijn formaat.
Qua grootte is Saturnus de op één na grootste planeet in ons zonnestelsel, na Jupiter. De equatoriale diameter is ruim 116.000 kilometer, dat is ongeveer negen keer de diameter van de aarde. Toch weegt hij naar verhouding dus bijna niets.
De ringen van Saturnus: wat je er echt over moet weten
De ringen zijn het meest herkenbare kenmerk van Saturnus. Ze bestaan voornamelijk uit ijsdeeltjes, rotsblokken en stof, variërend in grootte van een zandkorrel tot een huis. De ringen lijken massief vanuit de ruimte, maar de dikte is opvallend gering. Op sommige plekken zijn ze maar een paar honderd meter dik, terwijl ze zich over honderdduizenden kilometers uitstrekken.
Saturnus heeft geen één ring, maar meerdere ringen die worden aangeduid met letters. De bekendste zijn de A-ring, B-ring en C-ring. Daartussen zitten gaten, waarvan de Cassini-scheiding de bekendste is: een zichtbare lege ruimte van bijna 4.800 kilometer breed.
Wetenschappers denken dat de ringen niet eeuwig zullen bestaan. Materiaal valt geleidelijk terug op Saturnus. Schattingen gaan erop dat de ringen over honderden miljoenen jaren grotendeels verdwenen kunnen zijn.
Manen: Saturnus heeft er verrassend veel
Saturnus heeft meer manen dan welke andere planeet in ons zonnestelsel ook. Op dit moment zijn er meer dan 140 manen bekend, al worden er bij elke nieuwe waarneming soms meer ontdekt. De bekendste is Titan, de op één na grootste maan van het hele zonnestelsel. Titan is groter dan de planeet Mercurius en heeft een dikke atmosfeer die grotendeels uit stikstof bestaat.
Enceladus is een andere opvallende maan van Saturnus. Onder het ijsoppervlak zit vloeibaar water, en uit de zuidpool spuiten waterijsfonteinen de ruimte in. Dat maakt Enceladus een van de meest interessante plekken in ons zonnestelsel voor wetenschappers die zoeken naar tekenen van leven buiten de aarde.
Een dag op Saturnus duurt minder dan 11 uur
Saturnus draait razendsnel om zijn eigen as. Eén rotatie duurt ongeveer 10,5 uur. Dat lijkt weinig voor zo’n grote planeet, maar die snelle rotatie zorgt er ook voor dat Saturnus afgeplat is: de pooldiameter is merkbaar kleiner dan de equatoriale diameter. Het verschil bedraagt bijna 10.000 kilometer.
Een jaar op Saturnus duurt wel veel langer dan op aarde: ongeveer 29,5 aardse jaren. Saturnus staat gemiddeld op een afstand van 1,4 miljard kilometer van de zon.
Andere opvallende saturnus weetjes op een rij
- Saturnus heeft een sterke magnetische veld, zij het zwakker dan dat van Jupiter.
- De poolgebieden van Saturnus kennen een bijzonder weersfenomeen: aan de noordpool is een stabiele, zeshoekige stormstructuur zichtbaar. Deze zeshoek is al decennia stabiel en heeft een diameter van meer dan 25.000 kilometer.
- Saturnus is met het blote oog zichtbaar vanuit de aarde. In de oudheid kenden mensen deze planeet al, zonder telescoop.
- De ruimtesonde Cassini heeft van 2004 tot 2017 Saturnus en zijn manen uitgebreid onderzocht. In 2017 stortte de sonde gecontroleerd de atmosfeer van Saturnus in.
- De windsnelheden in de atmosfeer van Saturnus kunnen oplopen tot ruim 1.800 kilometer per uur.
Waarom Saturnus zo fascinerend blijft
Van alle planeten in ons zonnestelsel trekt Saturnus misschien wel de meeste aandacht, simpelweg door zijn buitengewone uiterlijk. Maar achter die ringen schuilt een planeet vol extremen: van de ijsfontein-maan Enceladus tot de zeshoekige noordpoolstorm en de verbazingwekkend lage dichtheid. Wie de weetjes over Saturnus eenmaal kent, kijkt nooit meer hetzelfde naar dat stipje met de ringen in de nachtelijke hemel.