Jupiter zit vol verrassende weetjes. De planeet is de grootste van ons zonnestelsel, heeft meer manen dan welke andere planeet ook, en heeft een storm die al honderden jaren woedt. Hieronder vind je de opvallendste feiten over Jupiter, van zijn enorme omvang tot zijn bizarre weerssystemen.
Jupiter is elf keer zo groot als de aarde
De doorsnede van Jupiter bedraagt 69.911 kilometer. Dat is ruim elf keer de doorsnede van de aarde. Je kunt meer dan 1.300 aardse planeten in Jupiter kwijt als je ze erin zou kunnen stoppen. Jupiter is ook zwaarder dan alle andere planeten van ons zonnestelsel bij elkaar opgeteld, meer dan twee keer zo zwaar zelfs.
Ondanks die enorme omvang draait Jupiter verbazingwekkend snel om zijn eigen as. Eén dag op Jupiter duurt maar ongeveer 10 uur. Dat is de kortste dag van alle planeten in ons zonnestelsel. Die snelle rotatie zorgt ervoor dat de planeet een beetje afgeplat is aan de polen.
Jupiter heeft geen vaste oppervlakte
Jupiter is een gasreus. Er is geen rotsachtige bodem waarop je zou kunnen landen. De planeet bestaat grotendeels uit waterstof en helium. Hoe dieper je gaat, hoe groter de druk wordt. Op een bepaalde diepte wordt de waterstof zo samengeperst dat het zich gedraagt als vloeibaar metaal. Dit gebied wordt “metallische waterstof” genoemd en geldt als een van de bijzonderste materiaaltoestanden in ons zonnestelsel.
De grote rode vlek: een storm die al eeuwen duurt
Een van de bekendste weetjes over Jupiter is de Grote Rode Vlek. Dit is een enorme storm die al minstens 350 jaar woedt, en mogelijk nog langer. De storm is zo groot dat er vroeger twee aarden naast elkaar in pasten. De vlek krimpt langzaam in de loop van de jaren, maar is nog altijd groter dan de aarde. De windsnelheden in de rand van de storm bedragen naar schatting zo’n 600 kilometer per uur.
Jupiter heeft tientallen manen
Jupiter heeft de meeste bevestigde manen van ons zonnestelsel. In totaal zijn er meer dan 90 manen ontdekt. De vier grootste, Io, Europa, Ganymedes en Callisto, worden de Galileïsche manen genoemd. Ze zijn in 1610 ontdekt door de Italiaanse sterrenkundige Galileo Galilei, wat ze tot de eerste manen maakte die buiten de aarde werden waargenomen.
Ganymedes is de grootste maan van het zonnestelsel. Hij is zelfs groter dan de planeet Mercurius. Europa trekt veel wetenschappelijke aandacht, omdat er onder zijn ijsoppervlak naar verwachting een vloeibare oceaan zit. Dat maakt Europa een van de meest kansrijke plekken om naar tekenen van leven te zoeken buiten de aarde.
Jupiter heeft een ringen, maar die zie je niet zomaar
Net als Saturnus heeft Jupiter ringen, maar ze zijn veel dunner en minder zichtbaar. Ze bestaan hoofdzakelijk uit fijn stof en kleine rotsdeeltjes. De ringen zijn in 1979 ontdekt door de ruimtesonde Voyager 1. Met het blote oog of een gewone telescoop zijn ze nauwelijks te zien.
Jupiter fungeert als beschermschild voor de aarde
Door zijn enorme zwaartekracht trekt Jupiter veel kometen en asteroïden naar zich toe die anders richting de binnenste planeten, waaronder de aarde, zouden kunnen vliegen. Astronomen beschouwen Jupiter daarom soms als een soort kosmisch schild. In 1994 was dit duidelijk te zien: de komeet Shoemaker-Levy 9 brak in stukken en sloeg keihard in op Jupiter, met explosies die elk groter waren dan de aardse oceanen.
De magnetosfeer van Jupiter is de grootste structuur in ons zonnestelsel
Jupiter heeft het sterkste magnetische veld van alle planeten. Zijn magnetosfeer (het gebied dat door dat magneetveld wordt beïnvloed) is zo groot dat hij, als je hem vanuit de aarde met het blote oog zou kunnen zien, groter zou lijken dan de volle maan. Dit krachtige veld zorgt ook voor intense stralingsgordels rondom de planeet, die schadelijk zijn voor ruimtevaartuigen.
Hoe ver is Jupiter van de aarde?
De afstand tussen Jupiter en de aarde wisselt, omdat beide planeten om de zon draaien. Op het dichtstbij zijn ze naar schatting zo’n 590 miljoen kilometer van elkaar. Op het verst zijn ze ruim 960 miljoen kilometer uit elkaar. Licht doet er dan meer dan 50 minuten over om die afstand te overbruggen. Een ruimtevaartuig doet er bij de huidige techniek al snel meerdere jaren over om Jupiter te bereiken.
Ruimteverkenning van Jupiter
Meerdere ruimtevaartuigen hebben Jupiter bezocht. Pioneer 10 en 11 vlogen in de jaren 70 als eersten langs de planeet. Daarna volgden Voyager 1 en 2, en later de Galileo-sonde, die van 1995 tot 2003 in een baan om Jupiter draaide. De Juno-sonde cirkelt er nu nog omheen en stuurt gedetailleerde gegevens terug over de atmosfeer en het magnetische veld van Jupiter. In 2023 lanceerde de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA de JUICE-missie, die rond 2031 bij Jupiter moet aankomen om de IJsmanen te bestuderen.
Jupiter is een planeet vol extremen: de grootste, de snelst roterende, met de meeste manen en de krachtigste magnetosfeer van ons zonnestelsel. Elk nieuw onderzoek levert weer nieuwe verrassingen op, zeker nu JUICE onderweg is naar de manen die misschien meer levensvatbaar zijn dan ze op het eerste gezicht lijken.